Psychosociale problemen bij jongeren in Syrië tijdens de oorlogsjaren

De oorlogsjaren in Syrië hebben diepe psychosociale gevolgen gehad voor verschillende groepen in de samenleving. Jongeren behoren tot de meest getroffen groepen, vanwege de gevoeligheid van deze ontwikkelingsfase. Dit artikel, uitgegeven door Rouh , heeft als doel de belangrijkste psychosociale en gedragsproblemen bij Syrische jongeren tijdens de oorlog te bespreken, de factoren te analyseren die hebben bijgedragen aan het ontstaan ervan en het belang te benadrukken van vroege psychologische interventie en de therapeutische rol van gespecialiseerde psychologische klinieken bij het ondersteunen van individueel en maatschappelijk herstel.

De adolescentie wordt beschouwd als een cruciale overgangsfase in de psychologische en sociale ontwikkeling, waarin de persoonlijke identiteit wordt gevormd, emotionele vaardigheden zich ontwikkelen en sociale relaties buiten het gezin worden opgebouwd. Psychologische literatuur geeft aan dat psychologische en sociale stabiliteit een essentiële voorwaarde is om deze fase op een gezonde manier door te maken.

Jongeren in Syrië groeiden echter op in een uitzonderlijke context die werd gekenmerkt door oorlog, geweld, ontheemding, verlies en onderbreking van onderwijs. Dit heeft geleid tot een duidelijke toename van psychosociale problemen. Het belang van dit onderwerp ligt in het feit dat het zowel het huidige leven als de toekomst van de jongere raakt en direct invloed heeft op de mentale gezondheid van de samenleving als geheel.

Het psychosociale kader van de adolescentie in een oorlogssituatie

Volgens ontwikkelingspsychologische theorieën (Erikson, 1968) vertegenwoordigt de adolescentie een fase van conflict tussen identiteitsvorming en rolverwarring. Wanneer dit conflict gepaard gaat met chronische blootstelling aan trauma, wordt het normale ontwikkelingsproces duidelijk verstoord.

In de Syrische context kunnen de belangrijkste stressfactoren als volgt worden samengevat:

  • Directe of indirecte blootstelling aan traumatische gebeurtenissen (bombardementen, geweld, verlies).

  • Het verlies van een ouder of het uiteenvallen van de gezinsstructuur.

  • Herhaalde ontheemding en het verlies van een gevoel van fysieke veiligheid.

  • Onderbreking van onderwijs of een sterke daling van de kwaliteit ervan.

  • Economische druk en het toekennen van verantwoordelijkheden aan jongeren die hun ontwikkelingscapaciteiten overstijgen.

De interactie van deze factoren heeft bij een groot aantal jongeren geleid tot het ontstaan van niet-adaptieve psychologische en gedragsmatige patronen.

Belangrijkste psychosociale problemen bij jongeren

1. Angststoornissen

Angststoornissen behoren tot de meest voorkomende stoornissen onder jongeren die door oorlog zijn getroffen. Ze uiten zich in de vorm van gegeneraliseerde angst, paniekaanvallen en overmatige angsten die verband houden met geluiden of bepaalde plaatsen. Studies tonen aan dat voortdurende blootstelling aan dreiging en het verlies van een gevoel van veiligheid samenhangen met verhoogde angstniveaus bij kinderen en jongeren in conflictgebieden (Tol et al., 2011).

2. Depressie en stemmingsstoornissen

Rapporten over geestelijke gezondheid laten een duidelijke toename zien van depressieve symptomen bij jongeren, waaronder chronisch verdriet, verlies van plezier, slaapproblemen en gevoelens van hopeloosheid. Depressie bij jongeren neemt vaak een atypische vorm aan en kan zich uiten in prikkelbaarheid of sociale terugtrekking, wat kan leiden tot een vertraagde diagnose en behandeling.

3. Gedragsproblemen en agressief gedrag

In sommige gevallen grijpt een jongere naar agressief gedrag of voortdurende uitdaging van autoriteit als een defensief mechanisme tegenover gevoelens van machteloosheid en angst. Klinische benaderingen geven aan dat chronische blootstelling aan geweld kan bijdragen aan het normaliseren van agressief gedrag als een alternatieve manier van emotionele expressie en regulatie (APA, 2013).

4. Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Posttraumatische stressstoornis behoort tot de centrale stoornissen die met oorlogservaringen samenhangen. Bij jongeren uit deze stoornis zich in herhaaldelijke herbelevingen van traumatische herinneringen, vermijding van prikkels die hiermee verbonden zijn, verhoogde waakzaamheid en emotionele verdoving. Verschillende studies tonen aan dat kinderen en jongeren in conflictgebieden een verhoogd risico hebben op deze stoornis in vergelijking met anderen (WHO, 2013).

5. Problemen met identiteit en verbondenheid

De omstandigheden van instabiliteit hebben het proces van identiteitsvorming bij jongeren verstoord. Veel jongeren ervaren moeilijkheden bij het opbouwen van een stabiel zelfbeeld en een gevoel van verbondenheid. Deze identiteitsproblemen kunnen sommige jongeren ertoe brengen risicovol gedrag te vertonen of zich aan te sluiten bij groepen die een schijngevoel van veiligheid en verbondenheid bieden.

De rol van het gezin en ondersteunende instellingen

Het gezin vormt de belangrijkste beschermende factor voor de mentale gezondheid van jongeren. Veel Syrische gezinnen waren echter zelf blootgesteld aan trauma’s en psychologische en economische druk, wat hun vermogen om steun te bieden heeft beperkt. Daarnaast heeft de verzwakte rol van scholen en maatschappelijke instellingen bijgedragen aan de verergering van psychosociale problemen.

Rouh Psychische Gezondheidskliniek benadrukt het belang van een integrale benadering waarbij het gezin, de school en therapeutische instellingen worden betrokken binnen een breed psychosociaal ondersteuningskader.

Het belang van psychologische interventie en behandeling

Klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek tonen aan dat vroege psychologische interventie de ernst van symptomen kan verminderen en het risico kan verkleinen dat stoornissen chronisch worden. Effectieve interventies omvatten onder andere:

  • Individuele traumagerichte psychotherapie.

  • Groepstherapie ter ondersteuning van jongeren.

  • Programma’s voor het ontwikkelen van vaardigheden in emotieregulatie en coping.

  • Betrokkenheid van het gezin binnen het behandelplan.

Bij Rouh wordt psychologische behandeling gezien als een proces van het opnieuw opbouwen van innerlijke veiligheid en het versterken van het vermogen om verder te gaan.

Conclusie

Psychosociale problemen bij jongeren in Syrië tijdens de oorlogsjaren vormen een natuurlijke menselijke reactie op uitzonderlijke omstandigheden en kunnen niet worden gereduceerd tot individuele zwakte. Het erkennen van deze problemen en het aanbieden van gespecialiseerde, wetenschappelijk onderbouwde psychologische zorg is een essentiële stap in het ondersteunen van het herstel van jongeren en het opbouwen van een gezondere psychosociale toekomst.

Rouh  gelooft dat investeren in de mentale gezondheid van jongeren een directe investering is in het herstel van de samenleving als geheel.